Van der Hoeven gooit congestiemanagement over een andere boeg

23 december 2009
DEN HAAG (Energeia) - Minister Maria van der Hoeven (Economische Zaken, CDA) gooit het systeem van congestiemanagement over een andere boeg. Gesprekken met marktpartijen en andere belanghebbenden hebben de minister doen inzien dat de gekozen systematiek de markt te veel en in een te vroeg stadium zou verstoren. Een recente 'juridische ontdekking' die Van der Hoeven in de kaart speelt lijkt minstens zo belangrijk bij deze wending.

In november schetste Van der Hoeven de contouren van congestiemanagement, waarin haar keuze was gevallen op een hybride systeem waarbij een dagelijkse veiling in geval van congestie de duurste producent zou identificeren, die vervolgens zou worden afgeschakeld. Hoewel er nog veel oningevuld bleef, werd in elk geval duidelijk dat de minister het prijskaartje van congestiemanagement bij grijze producenten wilde leggen.

Hoewel dat laatste een uitdrukkelijke wens van de Tweede Kamer was, bleken de contouren van Van der Hoeven toch ook tot veel vragen te leiden bij Kamerleden. Vorige week schreef de bewindsvrouw de Kamer daarom in een brief dat "de zorgen die uit deze vragen blijken en de resultaten van direct betrokken martkpartijen ertoe hebben geleid dat ik een ander systeem wil voorstellen dat wel op voldoende draagvlak kan rekenen". Daarbij tekent Van der Hoeven wel aan dat de vooraf geformuleerde uitgangspunten voor het systeem van congestiemanagement -zoals voorrang voor duurzaam en gelijke behandeling van gevestigde en toekomstige producenten- onverkort van kracht blijven.

Maar het lijkt erop dat Van der Hoeven nog een reden had om het systeem te wijzigen -of liever: een reden om niet voor een ander en eenvoudiger systeem te kiezen werd weggenomen. Als nieuw systeem wordt namelijk voor dat van 'system redispatch' gekozen. In eerdere evaluaties bestonden daar bij Van der Hoeven belangrijke bezwaren tegen. System redispatch zou bijvoorbeeld erg gevoelig zijn voor "strategisch gedrag".

System redispatch zit als volgt in elkaar. Een dag van tevoren wordt bekeken of voor de volgende dag congestie dreigt. Als dat zo is, treedt het systeem in werking. Producenten moeten al eerder hebben opgegeven hoeveel ze bereid zijn te betalen om hun voorgenomen productie niét uit te voeren, terwijl ze wel betaald krijgen voor hun voorgenomen stroomproductie. De producenten die netbeheerder Tennet het meest willen betalen, worden afgeschakeld totdat de congestie is verholpen. Tennet zorgt ervoor dat buiten het congestiegebied productie wordt opgeregeld om de afgeschakelde productie te compenseren. Dit model wordt momenteel gebruikt in het Westland.

De kosten van system redispatch worden in het algemeen -het systeem heeft zich behalve in het Westland ook in het buitenland bewezen- gesocialiseerd. Dat betekent dat alle afnemers van elektriciteit eraan meebetalen, en dat was precies het bezwaar dat Van der Hoeven tegen deze systematiek had. Doordat de kosten niet bij de producenten worden neergelegd, kunnen zij baat hebben bij congestie. Congestie betekent stroomschaarste (de vraag overstijgt het technisch mogelijke aanbod) en schaarste betekent hoge prijzen. Prijsopdrijving door in te spelen op schaarse capaciteit wordt gaming genoemd, en Van der Hoeven was bang dat system redispatch gaming in de hand zou werken.

Dit ongewenste strategische gedrag kan worden tegen gegaan door de kosten niet te socialiseren, maar neer te leggen bij de (grijze) producenten in een congestiegebied. Het probleem was echter, dat Van der Hoeven van mening was dat dit niet kon. "Europese beginselen van objectiviteit, transparantie en non-discriminatie" zouden dit beletten. Maar de juristen op het ministerie van Economische Zaken hebben de regels en richtlijnen nog eens gedetailleerd onder de loep genomen, en kwamen toen blijkbaar tot een andere conclusie. Van der Hoeven stelt nu dat het neerleggen van de kosten van congestiemanagement bij de grijze producenten in het congestiegebied geheel verenigbaar is met de uitgangspunten van objectief, transparant en non-discriminatoir.

De geldstroom is nu ongeveer zo. Als er congestie optreedt, worden er zoveel producenten afgeschakeld als nodig. De keuze valt op de producenten die er het meest voor over hebben niet te hoeven produceren terwijl ze wel voor hun voorgenomen productie betaald krijgen. Tennet int de betalingen, en gebruikt deze om buiten het congestiegebied extra productie aan te trekken, zodat alle afnemers de stroom geleverd krijgen die ze gekocht hebben. Is er hierna nog een positief saldo, dan wordt dit gebruikt om de gereguleerde transporttarieven te verlagen. Is er een negatief saldo -wat veel waarschijnlijker is- dan wordt dit doorberekend aan de producenten in het congestiegebied. Aangezien duurzame energieproducenten niet meedoen aan congestiemanagement, worden zij ook gevrijwaard van deze doorberekening. Volgens EZ-woordvoerder Jan van Diepen heeft ECN het jaarlijkse negatieve saldo berekend op EUR 30 mln tot EUR 47 mln.

Nu Van der Hoeven de kosten bij grijs neer kan leggen, zijn er ook plotseling veel voordelen te noemen om voor de systematiek van system redispatch te kiezen. Het is een bekend systeem, waardoor de risico's klein zijn. Het model sluit volgens Van der Hoeven aan bij bestaande mechanismen en verantwoordelijkheden van partijen. Bovendien sluit het aan op systemen die in de ons omringende landen gebruikelijk zijn. Dat is met het oog op aanstaande marktintegratie ook niet onbelangrijk, vinden veel partijen -en Van der Hoeven met hen.

De netbeheerders verenigd in Netbeheer Nederland reageren in eerste instantie niet afwijzend op het nieuwe voorstel van Van der Hoeven. Een woordvoerder laat weten dat de netbeheerders er vooral waarde aan hechten dat het uiteindelijke systeem door de markt gedragen wordt -iets dat bij dit voorstel meer het geval is dan bij het voorstel uit november. Ook hechten de netbeheerders waarde aan de uitvooerbaarheid. System redispatch stuit op dat punt niet op bezwaren.